Cornelis Woutersz Neele (1610).

Geboren 1610 te Bergambacht uit de ouders Wouter Neele en Jannigje Jans. Trouwt in 1670 te Oudewater met Eewoutje (van der Heede?). Volgens de gegevens van Bea Moedt had deze Cornelis als broers en zusters: Teuntje, Lijntje, Jan, Annigje en Abraham. Verder zou hij de volgende kinderen op zijn naam hebben: Paulus, Paulina, Sara (Saartje), Johannes (Jan), Jannigje (1670), Wouter (Eeuwout) (1673), Lijntje (1675) en Abraham (1677). Van Cornelis is ook bekend, dat hij het beroep van gezworene te Bergambacht uitoefende.

Omdat Cornelis zo laat trouwde is het verleidelijk om te gaan speculeren en er de fantasie op los te laten. Niet zo moeilijk voor te stellen is, dat er al heel wat gebeurde in het leven van Cornelis als hij in 1670, wanneer hij 60 jaar is, trouwt met Eewoutje van de Heede uit Oudewater, die 30 jaar jonger is dan Cornelis. Voordat dit huwelijk voltrokken wordt, staan er volgens Bea Moedt echter al 4 kinderen op naam van Cornelis, t.w. Paulus, Paulina, Sara en Johannes Jan, maar wanneer en waar deze kinderen geboren zijn, daar kan ze niets over zeggen. Ook is er nergens een spoor te bekennen van een moeder voor deze vier, hoewel die er toch geweest moet zijn. Het is niet aannemelijk, dat voor het huwelijk van Cornelis en Eewoutje het stel een tijdje in "zonde" leefde en dat Cornelis vóór hij trouwde met Eewoutje de betreffende vier kinderen bij haar verwekte?

Meer voor de hand ligt het, dat er een andere vrouw geweest moet zijn, die voor Paulus, Paulina, Sara en Johannes Jan verantwoordelijk is. Deze vrouw zal dan waarschijnlijk, toen Cornelis al achter in de vijftig was, zijn overleden. Terzijde in dit verband opgemerkt is, dat in dit huwelijk van Cornelis zijn ouders, Wouter en Jannigje niet vernoemd werden, terwijl de eerste twee kinderen, die Eewoutje ter wereld bracht, juist wèl de namen van de ouders van Cornelis kregen. Dit doet vermoeden, dat het huwelijk van Cornelis met de eerste vrouw een soort van verstandshuwelijk is geweest, waarbij de vrouw uit een familie afkomstig was met meer aanzien dan de familie van Cornelis. Het feit dat over Cornelis bekend is, dat hij een "gezworene" was en dat hij wellicht deze "baan" goeddeels aan deze vrouw te danken heeft gehad?

Aangezien Eewoutje, als zij trouwt met Cornelis, 30 jaar is moeten we in de gaten houden, dat dan de eerste vier kinderen, Paulus, Paulina, Sara en Johannes Jan ongeveer net zo oud zijn als Eewoutje, dit geeft stof voor verdere overpeinzingen! Stel dat Eewoutje 15 jaar tevoren als dienstbode bij de familie haar intrede deed en een aantrekkelijke jonge meid was. Zou het dan niet zo kunnen zijn, dat bijvoorbeeld Johannes Jan, de jongste zoon en op dat moment ook zo ongeveer van dezelfde leeftijd, straal verliefd op haar werd en dat zij hem ook wel zag zitten? Maar zij zou, misschien onbewust, ook Cornelis, op dat moment 45 jaar, niet helemaal onberoerd hebben gelaten.

Het drama, dat zich nu voltrekt, gaat als volgt. De vrouw van Cornelis heeft met de komst van Eewoutje al heel snel in de peiling wat er zich in huis zou kunnen gaan afspelen. Zij vertelt Cornelis, dat hij zijn sluimerende gevoelens ten opzichte van Eewoutje vooral moet laten sluimeren. Dat hij have, goed, geld en aanzien louter en alleen aan haar te danken heeft en dat zij hem met haar familie kan maken en breken, wanneer hij scheve schaatsen zou willen gaan rijden. Ook haar zoon, Johannes Jan, maakt ze duidelijk, dat ze zeker geen dienstmeiden in de familie wil en dat hij zijn geluk beter ergens anders kan beproeven. Cornelis trekt hieruit zijn conclusies, maar tevens, jaloers en machteloos als hij is, laat hij zijn ook zijn jongste zoon Johannes Jan goed merken, dat deze bij Eewoutje uit de buurt dient te blijven, op straffe van allerlei nare dingen, wanneer moeder, vanwege haar zwakke gezondheid, eens zal komen te overlijden.

Vijftien jaar lang bekijkt Cornelis Eewoutje hunkerend vanaf een afstand. Eewoutje en Johannes Jan treffen elkaar af en toe in het geheim ondanks de gevaren, die zowel van de kant van de moeder als van de kant van de vader zouden kunnen komen. 's Zomers in het maanlicht langs de oevers van de Lek en 's winters zullen ze ook wel ergens een plekje hebben gevonden. De eerste vrouw van Cornelis, de moeder van Johannes Jan, blaast op een gegeven moment haar laatste adem uit en er komt een eind aan haar invloed op Cornelis, Eewoutje en Johannes Jan.

Voor dat we verder gaan; er is een omstandigheid in het geheel, die nader belicht moet worden. Als Cornelis 60 jaar is, trouwt hij met Eewoutje. Vòòr deze gebeurtenis heeft Cornelis, bij de ons onbekende vrouw, de hiervoor genoemde vier kinderen. Daarna krijgt hij, tot hij 67 jaar is, nog eens vier kinderen bij Eewoutje. Normaal gesproken mag je veronderstellen, dat Cornelis met zijn eerste vrouw toch wel ongeveer 30 à 40 getrouwd zal zijn geweest? In al die jaren echter werden er maar vier kinderen geboren, wat voor die tijd beslist weinig was.

Hiervoor zijn natuurlijk een heleboel verklaringen te verzinnen. Bijvoorbeeld de vierde bevalling was bijzonder moeilijk en zwaar, moeder en kind hebben het gered, maar moeder kon verder geen kinderen meer krijgen. Minder aannemelijk maar toch best mogelijk is het feit, van het reeds hiervoor genoemde verstandshuwelijk, waarbij de eerste vrouw misschien wel 10/15 jaar ouder was dan Cornelis. De vrouw is na het vierde kind aan de overgang begonnen, en Cornelis is dan nog maar 30/35 jaar oud.

Een andere oorzaak, waardoor de productie van kinderen op een gegeven moment stopt, zou kunnen zijn dat Cornelis een ongeluk heeft gehad, een val van een paard of een schop van een koe, waardoor het verwekken van kinderen verder voor hem tot de onmogelijkheden behoort. Deze laatste mogelijkheid is eigenlijk de mooiste verklaring voor het verdere verloop van het verhaal. Hieraan kunnen we dan vastknopen, dat dit voor Cornelis volkomen onaanvaardbaar is en dat hij de "schuld" voor de ontstane onvruchtbaarheid, ondanks alle vermoedens, geheel bij zijn eerste vrouw legt.

Goed, de eerste vrouw van Cornelis overlijdt en hij krijgt hierdoor het bezit/beheer/zeggenschap over alles wat de familie door de jaren heen verworven heeft. Eewoutje krijgt te horen, dat zij kan kiezen; wegwezen of trouwen met Cornelis. Niemand kan het zeggen, maar op dat moment zou een dergelijk ultimatum voor Eewoutje wel eens geen keuze hebben kunnen zijn. In die tijd was er nog geen bijstandswet en een dienstbode, die op straat kwam te staan, had onder bepaalde omstandigheden gewoon helemaal niets. Toen ze met het huwelijk met Cornelis instemde, had zij misschien wèl in gedachte, dat de zoon Johannes Jan altijd heel dicht in de buurt zou zijn?

Voor Eewoutje breken vermoedelijk zeven moeilijke maar ook enerverende jaren aan. Aan de ene kant Cornelis, die wenst te bewijzen, dat de val van het paard of de schop van de koe, geen enkele invloed op het vermogen tot reproduceren heeft gehad en aan de andere kant Johannes Jan. Talloos waren de gelegenheden om Eewoutje, zonder wetenschap van Cornelis te ontmoeten. Na een maatje brandewijn, ging Cornelis meestal minstens een uur of tien onder zeil! Als brave en liefhebbende zoon zal Johannes Jan, regelmatig zijn vader met maatjes wijn, na de dis, verrast hebben.

Jannigje en Wouter, vernoemd naar de ouders van Cornelis, Lijntje en Abraham werden geboren. Cornelis komt kort daarna te overlijden en Eewoutje en Johannes Jan leven nog lang en gelukkig. Hoe het ook allemaal in elkaar heeft mogen zitten; voor de geschiedenis van de Nelemannen terug tot 1511, maakt het geen enkel verschil.

Dit romantische verhaal schreef ik op, toen ik nog niet over de gegevens van Albert Palsgraaf beschikte Hij weet het volgende te melden. Het gezin bewoonde een boerderij tussen de Bovenberg en de Kadijk vlakbij Schoonhoven. De hofstee staat in 1665 op naam van Cornelis Woutersz. Zij zijn in de eerste boerencrisis waarschijnlijk falliet gegaan. Over het huwelijk van Cornelis schrijft Albert Palsgraaf, dat Cornelis op ongeveer 60-jarige leeftijd in 1670 te Oudewater trouwde met Eeuwoutje ( Ewoutje ) Damen. Eeuwoutje is geboren in Roosendaal en overlijdt omstreeks 1711. Verder over Eeuwoutje, zij draagt waarschijnlijk de familienaam Van der Heede en woonde bij Oudewater. Over haar wordt ook gezegd, dat ze is geboren in 1640 en overleden op 16 maart 1716 te Bergambacht

In tegenstelling tot Bea Moedt, komt Albert Palsgraaf tot slechts zes kinderen en wel Jannigje Cornelisdr, geboren in 1670, Wouter (Eeuwout) Cornelisz, geboren in 1673 in Schoonhoven, Lijntje Cornelisdr, geboren in 1675, Abraham Cornelisz, geboren in 1677, Saartje Cornelisdr, geboren in 1679 en gedoopt op donderdag 5 januari 1679, Saartje woonde in Oudewater en huwde een timmerman, Jan Cornelisz, geboren in 1681 en gedoopt op donderdag 13 maart 1681.

Hieruit kan wellicht wel opgemaakt worden, dat de Sara en Johannes (Jan) van Bea Moedt in mijn verhaal, dezelfden zijn als de Saartje Cornelisdr (1679) en Jan Cornelisz (1681) van Albert Palsgraaf, waardoor het geheel op wel zeer losse schroeven komt te staan. Echter het blijft een mooi verhaal en ook Albert zou er best eens naast kunnen zitten.

Tenslotte is er dan ook nog de heer L.A.G.A. Voermans, die een boek schreef met de titel "Het Rotterdamse geslacht Neleman, een genealogisch en historisch overzicht vanaf ca. 1650". Met zijn speurwerk heeft hij ergens nog een andere Cornelis gevonden, die niet in 1610 maar 1643 geboren werd. Voermans houdt het er op, dat de Cornelis uit 1643 o.a. een zoon had die hij Wouter Cornelisz heette, dat zou dan de eerder genoemde Wouter (Eeuwout) Cornelisz moeten zijn, die in 1673 op de wereld kwam.

Voermans lost met een Cornelis van 1643 wel het mysterie van de oude baas en het groene blaadje op, maar nu past de Cornelis Woutersz Neele uit 1610 niet meer in het verhaal en daarmee ook de anderen, die in de 16de eeuw de familie Neleman vertegenwoordigden?